ALKMAAR - Van 14 september 2023 tot en met 11 februari 2024 vonden er 16 explosies plaats in Alkmaar, met name bij woningen. Dit zorgde voor onrust in de stad en had grote gevolgen voor bewoners. De officier van justitie: ‘Er zijn slachtoffers, die niets te maken hebben met enig conflict, die hun huizen (tijdelijk) hebben moeten verlaten. Ook zijn er slachtoffers die in doodsangst hebben verkeerd dat zij en hun kinderen levend verbrand zouden worden.’

De politie, het OM en de gemeente werkten hard samen om de explosies een halt toe te roepen. Meerdere jongeren (in de leeftijd van 14 en 20 jaar) werden aangehouden. Waaronder uitvoerders van de explosies: zij waren vaak via sociale media benaderd om voor bedragen tot €2000,- explosies te veroorzaken. Door deze aanhoudingen kwamen uiteindelijk na nader onderzoek de drie verdachten in beeld.

Sinds maandag 13 april staan deze drie verdachten voor de rechter. Het OM ziet hen als de opdrachtgevers van de explosies. Het gaat om een 24-jarige man uit Alkmaar, een 25-jarige man uit Heerhugowaard en een 25-jarige man uit Amsterdam. De eerste twee verdachten zijn broers en hadden sinds begin 2021 een conflict met andere man, dat vermoedelijk onder meer te maken had met drugshandel. De explosies in Alkmaar hadden met dit conflict te maken. De derde man wordt gezien als ‘hoofdbroker’, een explosiemakelaar: hij kreeg opdracht om uitvoerders voor de explosies te vinden. Vandaag, 14 april hoorden de drie verdachten forse gevangenisstraffen tegen zich eisen. Tegen de Alkmaarder en Amsterdammer werd tien jaar gevangenisstraf geëist en tegen de man uit Heerhugowaard acht jaar gevangenisstraf.

Verdenkingen

Het OM verdenkt de drie mannen van deelname aan een criminele organisatie die gericht is op brandstichten en het veroorzaken van explosies in de periode van 12 augustus 2023 tot en met 11 februari 2024. De man uit Alkmaar en de man uit Amsterdam worden ervan verdacht dat zij op 5 oktober 2023 een ontploffing veroorzaakten bij een bedrijfspand aan de Zijperstraat (zonder levensgevaar). Op 1 februari 2024 zouden dezelfde mannen een ontploffing met levensgevaar teweeg hebben gebracht bij een woning aan de Baansingel. En daarna probeerden zij nog drie explosies te veroorzaken begin februari 2024 bij twee woningen in de Lekstraat, zonder dat er sprake was van levensgevaar. Allebei worden zij ook verdacht van het medeplegen van uitbuiting van een minderjarige. De man uit Alkmaar wordt ook verdacht van vernieling, belediging van een agent, eenvoudig witwassen en handel in harddrugs. De lijst van verdenkingen aan het adres van de Amsterdammer is ook langer: in november 2022 liet hij een jongen een explosie met levensgevaar veroorzaken in Vijfhuizen, hij had op 22 november 2022 een geïmproviseerd explosief voorhanden en hij was op 22 mei 2024 in het bezit van illegaal vuurwerk, namelijk 294 Cobra’s.

Start explosies en begin grootschalig onderzoek

De 25-jarige man uit Heerhugowaard leerde in de gevangenis de 25-jarige Amsterdammer kennen. Op 12 augustus 2023 kwam de Amsterdammer op vrije voeten en hij ontmoette daarna de jongere broer. Dit valt te concluderen uit berichten die via telefoons van de verdachten zijn gedeeld. De broers wilden de Amsterdammer inzetten om hun conflict te beslechten. Begin september maakten de broers zich nog zorgen of de Amsterdammer (die gebruik maakt van de social media naam ‘Klaas Vaak’) wel gaat doen wat hij heeft beloofd maar al snel daarna vindt de eerste explosie plaats, namelijk op 14 september 2023 in de Lekstraat, waarna er in een periode van ongeveer drie weken, nog zes volgden. De politie, het OM en de gemeente lieten weten dat de explosies moesten stoppen. De burgemeester, Anja Schouten zei: ‘Tot mijn grote bezorgdheid en verontwaardiging wordt Alkmaar de laatste tijd getroffen door explosieven die aan deuren van woningen en bedrijfspanden tot ontploffing worden gebracht. Dit kan echt niet, dit moet stoppen!’

Eerste aanhouding

Op 5 oktober 2023 hield de politie een eerste verdachte aan, na een explosie aan de Zijperstraat. Een 16-jarige jongen was tegengehouden door buurtbewoners en werd ingerekend. Uit onderzoek bleek later dat de Amsterdammer en Alkmaarder nauw betrokken waren bij de explosie. Dit kwam vast te staan op basis van de verklaring van de 16-jarige verdachte, telecomgegevens en vastgelegde reisbewegingen van de twee verdachten.
Naar aanleiding van de explosies en de aanhouding, startte de politie een TGO: een opsporingsonderzoek dat wordt uitgevoerd door een Team Grootschalige Opsporing.
Gedurende het onderzoek werd duidelijk dat met name tieners werden benaderd via sociale media als Snapchat of via de telefoon en voor bedragen tussen de €1500,- tot €2000,- werden overgehaald om de aanslagen te plegen.
De jongeren kregen van hun opdrachtgever door bij welke adressen ze moesten zijn (dat ging niet altijd goed, vijf keer waren de uitvoerders op het verkeerde adres, waardoor onder andere een bejaard echtpaar en een gezin slachtoffer werden) en in welke volgorde. Er werd voor de jongens een explosief geregeld: vaak cobra’s vast getaped aan flesjes met benzine. De jongens kregen de instructie om een steen door het raam te gooien, vervolgens het explosief en daarna te filmen. Later werden tussenmakelaars ingezet, waardoor de twee verdachten minder goed traceerbaar waren.

Maatregelen

Door allerlei maatregelen die worden genomen door de politie en de gemeente, waaronder een stopgesprek met de man uit Alkmaar die in beeld is gekomen en de tegenstander op wie de meeste aanslagen gericht zijn, keert de rust even terug in Alkmaar. Maar op 29 januari 2024 vindt er weer een explosie plaats. Eerst één op de Ruusbroechof. om 4.05 uur, waarschijnlijk gericht op de twee broers. Diezelfde avond om 19.30 uur vond er een wraakactie plaats, vanuit de broers, maar op een verkeerd adres. Ook op 1 februari vond er een vergisexplosie plaats aan de Lekstraat en direct aansluitend vond er een explosie plaats aan de Baansingel en daarna volgden nog drie pogingen.
Bij de poging op 3 februari konden vanwege de getroffen veiligheidsmaatregelen en de oplettendheid van de politie twee verdachten aan worden gehouden: een plaatser van explosieven en iemand die hem reed. Op basis van onder andere informatie uit telefoons en verklaringen blijkt de betrokkenheid van de verdachten.
Op 10 februari 2024 vond een poging explosie aan de Lekstraat plaats en op 11 februari 2024 een vergisexplosie aan de Jacob van Heemskerkstraat. Kort daarna gebeurt er iets bijzonders in Alkmaar: bewoners van de Olieslagerstraat, waar een maand eerder bij een woning meerdere explosies plaatsvonden, hangen op 14 februari 2024 hartjes voor hun ramen, ter ondersteuning van hun buurtgenoten die voor de zoveelste keer zijn opgeschrikt door een aanslag.

Ernst van de feiten

Het OM benoemde in de rechtszaal de ernst van de feiten en dat de verdachten zich al een tijd bezighielden met criminaliteit, de twee broers met drugshandel: ‘Het is de aanleiding geweest voor een crimineel conflict dat is uitgemond in een publiekelijk gevecht dat met de verdiensten uit drugshandel gefinancierd moet zijn.’

De verdachten hielden geen rekening met de gevolgen voor de omwonenden, voor wie de explosies zeer beangstigend waren.
Door de burgemeester van Alkmaar werden begin 2024 maar liefst drie verschillende gebieden aangewezen als veiligheidsrisicogebied met (extra) cameratoezicht. Ook kon de politie in deze gebieden preventief fouilleren. Daarnaast kwam er permanent cameratoezicht op en rond de getroffen locaties en werd er veelvuldig en vrijwel permanent gesurveilleerd door de politie rondom eerder getroffen adressen. Dat heeft er in geresulteerd dat er veel verdachten op heterdaad zijn aangehouden.
De impact van de explosies was dus groot. En nog steeds heerst er angst in Alkmaar voor een nieuwe explosiereeks. Onduidelijk is of het conflict nog speelt.

In de strafeis is rekening gehouden met de overschrijding van de redelijke termijn.
De man uit Heerhugowaard zat vast toen hij de strafbare feiten pleegde. Het OM vindt het extra kwalijk dat hij binnen de gevangenismuren strafbare feiten op het zwaarste niveau pleegde.
Bij het bepalen van de straf is door het OM gekeken naar de rolverdeling. De Amsterdammer ziet het OM als makelaar die als een professional binnen de criminele wereld inzetbaar is voor vele organisaties. De broers hebben de Amsterdammer ingezet om een crimineel conflict op te lossen. De man uit Alkmaar heeft meer invloed uitgeoefend op de uitvoering van de explosies wat maakt dat hij een hogere straf verdient. Tegen hem eiste de officier van justitie een gevangenisstraf van tien jaar, met aftrek van het voorarrest. Tegen de man uit Amsterdam eiste de officier van justitie ook tien jaar gevangenisstraf met aftrek van het voorarrest.
Tegen de man uit Heerhugowaard eiste het om een gevangenisstraf van 8 jaar met aftrek van het voorarrest.